Blaski i cienie pielęgnacji włosów w dawnych czasach

Dziś zdecydowana większość z nas myje włosy regularnie, a wiele osób robi to nawet codziennie. Nie zawsze jednak tak było. W różnych epokach i cywilizacjach pielęgnacja włosów wyglądała odmiennie, a niektóre stulecia można bez wahania nazwać jej mrocznym okresem. Ważniejsze było to, co człowiek nosił, oraz sposób na ukrycie nieprzyjemnego zapachu ciała wynikającego z braku higieny. Włosy? Pozostawały gdzieś na marginesie zainteresowania.

Przez ostatnie tysiąclecia włosy miały jednak także swoje lepsze chwile. Nie wyglądało to tak jak dziś, gdy w sklepie można wybierać spośród setek szamponów, odżywek, masek, farb i produktów do stylizacji. Sklepowa oferta nie istniała, więc nasi przodkowie musieli radzić sobie sami. Czasem robili to w dość osobliwy sposób, a niekiedy ryzykowali nawet zdrowiem: sięgali po dziwne rozgrzane narzędzia i niebezpieczne substancje chemiczne. Cel był ten sam co dziś — mieć doskonałe włosy. Jak zatem potoczyła się historia ich pielęgnacji?

Rozwinięte cywilizacje starożytne nie zapominały o włosach. Na przykład suchy, gorący klimat starożytnego Egiptu skłaniał kobiety do noszenia krótszych fryzur, a mężczyźni golili głowy całkowicie. Egipcjan uważa się dziś za jeden z pierwszych ludów, które celowo usuwały włosy.

Wiemy, jak promienie słoneczne wpływają na włosy; wiedziały o tym również Egipcjanki przed tysiącami lat. Dlatego nakładały na włosy i skórę głowy olej migdałowy oraz rycynowy, aby odżywić włosy i wspomóc ich wzrost. Naukowcy odkryli też, że Egipcjanki znały hennę i używały jej do zakrywania siwizny. W niektórych grobowcach obok mumii znaleziono nawet proste szczypce do kręcenia włosów. Czy dostrzegasz coś wspólnego między swoją pielęgnacją włosów a tą ze starożytnego Egiptu? Moim zdaniem nietrudno o podobieństwa.

Starożytne Greczynki i Rzymianki pielęgnowały włosy oliwą z oliwek i regularnie je farbowały. Rzymianki podobno rozjaśniały włosy gołębimi odchodami. Osobliwa była też ich domowa czarna farba: pijawki zanurzone w occie pozostawiano na kilka miesięcy do fermentacji w ołowianych naczyniach, a powstałą pastą farbowano włosy na czarno. Dość już przepisów na farbowanie — jakie fryzury noszono w tamtych czasach? W Grecji modne były koki z kilkoma pasmami opadającymi wzdłuż twarzy, bogato zdobione opaski i metalowe spinki odzwierciedlające pozycję społeczną. Rzymianki wolały skromniejsze ozdoby i rozpuszczone włosy.

W starożytnej Asyrii jednym z najważniejszych trendów były loki. Królowie i arystokracja kręcili więc włosy metalowymi prętami rozgrzanymi nad ogniem. Prawdopodobnie kończyło się to czasem poparzeniami skóry, dlatego lepiej nie próbuj tego w domu — sięgnij po współczesną lokówkę lub wypróbuj inne bezpieczne sposoby kręcenia włosów.

W średniowieczu zainteresowanie włosami nieco osłabło — nawet kąpiele całego ciała uważano wówczas za niezdrowe. Mimo to z tego okresu pochodzą ciekawe receptury do pielęgnacji włosów. Spalony chleb jęczmienny zmieszany z solą i niedźwiedzim tłuszczem miał na przykład przyspieszać wzrost włosów. Z kolei mieszanka herbaty, koziego mleka, kory wiązu, korzenia wierzby i trzciny miała je wzmacniać. Do innych cenionych składników należały ocet, rozmaryn, pokrzywa, mięta, tymianek i pozostałe zioła. Wiele z nich można znaleźć także we współczesnych kosmetykach do włosów.

Średniowiecze miało jednak również swoje ciemne strony. Kobiety rozjaśniały włosy końskim moczem, a popularny produkt do stylizacji powstawał przez gotowanie jaszczurek w oliwie z oliwek. Włosy myto mydłem ługowym i układano przy użyciu tłuszczu z boczku. Lepiej przejdźmy do następnej epoki.

Przenieśmy się do wychwalanej elżbietańskiej Anglii, czasów Szekspira i królowej Elżbiety I. Ówczesne kobiety usztywniały włosy smalcem. Po średniowiecznych praktykach może nie brzmi to aż tak źle — dopóki zapach włosów nie zwabi nocą szczurów. Wtedy przydawały się rozmaite czepki do spania, a nawet specjalne klatki, w których nieszczęsne kobiety musiały spędzać całe noce. Rano znów sięgały po smalec i odzyskiwały szyk oraz dobry humor. Jak widać, dla urody trzeba było cierpieć, niezależnie od tego, co to oznaczało.

Skoro mowa o nieproszonych zwierzęcych gościach, w oświeconym XVIII wieku dużym problemem były wszy. Mężczyźni znaleźli proste rozwiązanie: golili włosy i inwestowali w dobrej jakości peruki. Wytwarzano je z ludzkich włosów, a czasem także z sierści koni i kóz. Utrzymanie peruki było znacznie łatwiejsze niż pielęgnacja własnych włosów. Im bielsza peruka, tym większe powodzenie jej właściciela. Mniej zamożni obficie posypywali ją więc mąką, bogatsi używali do tego skrobi i dodawali do sztucznych włosów pachnące olejki eteryczne. Kobiety farbowały nawet peruki na pastelowe odcienie — modne były róż, błękit i kolor lawendowy.

Pod sam koniec XIX wieku inicjatywę przejął niejaki Hans Schwarzkopf — jego nazwisko zapewne brzmi Ci znajomo. Wynalazł pierwszy szampon w postaci proszku rozpuszczalnego w wodzie. Biorąc pod uwagę burzliwą historię pielęgnacji włosów, trudno się dziwić, że szampon od razu stał się hitem. Kilka lat później, w 1927 roku, ta sama marka wprowadziła pierwszy szampon w płynie, a Schwarzkopf stał się potentatem w dziedzinie pielęgnacji włosów.

Co ciekawe, jeszcze w 1907 roku słynny New York Times opublikował artykuł zawierający zalecenia ówczesnych specjalistów od włosów. Czytelnicy dowiedzieli się z niego, że wystarczy myć włosy co dwa tygodnie. Jeśli włosy są w dobrej kondycji, odstęp między myciami można wydłużyć nawet do 4–6 tygodni.